De menselijke factor blijft online vaak onderbelicht

Psycholoog Elsine van Os begon na een carrière bij de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) en Shell haar eigen bedrijf Signpost Six. Ze helpt het bedrijfsleven en de overheid bij on- en offline profiling. ‘De menselijke factor achter online dreiging blijft onderbelicht.’

Cybersquad

Dit is aflevering 4 van een serie­interviews met topvrouwen in cyber­security. Volgende week de laatste: Anouk Vos, oprichter van Revnext.

Of het accent in het interview niet teveel op het vrouw-zijn in een mannenwereld komt te liggen, mailt Elsine van Os (37) van tevoren. Ze praat liever over andere, naar haar smaak interessantere aspecten van haar internationale carrière. Gaandeweg het gesprek laat ze toch allerlei smakelijke details vallen. Over het douchen in Uruzgan (‘in dichtgeritste groene zakken waar alleen je hoofd uitsteekt’), mannen met messen tussen hun tanden en het advies van haar baas bij Shell om een opgerolde krant mee te nemen naar Irak. ‘Om de mannen van me af te slaan. Ja, dat was nodig,’ zegt ze lachend. Als je jezelf, als een nogal vrouwelijk uitziende vrouw, staande moet houden in extreme mannenwerelden zoals militaire compounds, de veiligheidswereld bij defensie en het oliebedrijf Shell, dan klinkt Van Os’ werkverleden bijna als een lange aflevering Homeland van de spionage-serie Homeland. Ze kijkt er niet zonder trots op terug. ‘Ik zette in 2008, net na de oorlog, voor Shell In Irak een team op dat continu de veiligheidsdreigingen moest monitoren en kreeg zo de business leaders veilig het land in. Tijdens de Arabische Lente ondersteunde ze het crisismanagement vanuit Dubai met het vergaren van inlichtingen over veertien landen. Welk land gaat wanneer omvallen en hoe krijgen we onze medewerkers geëvacueerd? Het ging om leven en dood, het was een extreme situatie.’

 

Elsine van Os (Foto: Peter Boer)

Toen Van Os op haar dertigste met een opgerolde krant aankwam op de compound in Irak, had ze al flink wat ervaring met risicovolle situaties. Op haar 22e liep ze na haar studie psychologie stage in een tbs-kliniek. ‘Er waren mannen die ernstige delicten hadden gepleegd en mij manipuleerden en trucs uithaalden. Mezelf daar staande houden was de eerste extreme karaktertest.’ Na een master in Humanitarian Assistance en een intensieve sollicitatieperiode werd ze aangenomen als psycholoog bij de Landmacht. Maar het liep anders. De Militaire Inlichtingen Dienst MIVD vroeg of ze voor de missie in Uruzgan wilde komen werken.

‘Dat was een kruispunt. Mijn hele leven wilde ik psycholoog zijn, mijn bedje bij de Landmacht was gespreid. Gaf ik dat op voor een sprong in het diepe?’ Het unieke karakter van een inlichtingendienst, de missie in Uruzgan, de bronnen die ze tot haar beschikking kreeg om de veiligheidssituatie te analyseren: ze kon deze kans niet laten lopen. Twee keer ging ze naar Afghanistan. ‘Hoe het daar was? Ik vergelijk het vaak met een kind krijgen. Je kunt je er niet op voorbereiden, werken in een oorlogsgebied binnen een superstrak militair systeem. Het werd mijn tweede karaktertest.’

Ze slaagde er glansrijk voor, maar daarna kwam de vraag: wat nu? De volgende stap bij de inlichtingendienst was onduidelijk, en Van Os had na de gesloten cultuur van de inlichtingendienst behoefte aan meer contact met de buitenwereld. Dankzij haar analytische capaciteiten werd ze bij Shell aangenomen als security analist. Ze zette hier de wereldwijde inlichtingen- en analyseorganisatie op en onderzocht de verschillende dreigingen tegen de olie- en gasproducent.

Toen ze bij Shell begon, kwam het gevaar vooral van criminelen, activisten en terroristen. ‘Sluipenderwijs zagen we steeds vaker dat hackers inbraken in de systemen. Wij van corporate security hadden een beperkte technische kennis en zochten samenwerking met de technische afdeling. Zo leerde ik de taal van de cyberwereld kennen. Ook dit was een mannenwereld, maar bevolkt door een heel ander type man, haha.’

‘Na de MIVD kwam de cybersecurity. Ook een mannenwereld, maar bevolkt door een heel ander type man, haha’

Na negen jaar Shell besloot Van Os dat ze genoeg had geleerd. Ze begon voor zichzelf. Met haar bedrijf Signpost Six helpt ze bedrijven, inlichtingen- en politiediensten met profielen opstellen van criminelen, terroristen en hackers, en geeft ze trainingen in interpersonal intelligence. Hoe kunnen ze invloed uitoefenen op heimelijke bronnen? Of zoveel mogelijk informatie genereren uit de andere partij? Hoe kun je bij zakelijke onderhandelingen niet alleen afgaan op hun gut feeling maar gefundeerd beslissingen nemen? In die hoedanigheid werkte ze als profiler mee aan het tv-programma ‘Hunted’. Een groep mensen raakt off the grid: ze zijn onvindbaar, en op basis van hun psychologische profiel helpt Van Os hun vluchtpad te achterhalen. ‘Een bijzondere, nieuwe ervaring die de basis vormt voor wetenschappelijk onderzoek naar voortvluchtigen, in samenwerking met de Universiteit Twente.’

Haar vak speelt zich steeds meer online af, waar de menselijke factor sterk onderbelicht is, vindt ze. ‘De wereld digitaliseert, technologie is steeds belangrijker. Bedrijven worden dichtgetimmerd, maar criminelen worden steeds geavanceerder. Ze gebruiken hele sterke encryptie en niet te traceren IP-adressen. Wat blijft er dan nog over om ze te bestrijden? De menselijke factor.’

Van Os maakt profielschetsen van aanvallers op basis van online gedrag: harkt de persoon in kwestie enorm veel data binnen? Wanneer is hij online? Laat hij valse sporen achter? Er zijn veel intelligentere systemen nodig om cybercriminelen aan te kunnen, meent Van Os. ‘De ontwikkelingen gaan zo snel, het is amper bij te houden. Mensen maken zich druk om de invloed van de overheid op de privacy van burgers, maar criminelen maken daar net zo goed inbreuk op. Het is essentieel dat de overheid sneller kan acteren, maar vanwege het privacyvraagstuk en de daaruit voortkomende remmingen lukt dat niet.’

De behoefte aan privacy snapt Van Os overigens wel. Een overleg met de Amerikaanse regering over de veiligheidssituatie in Irak werd ‘gewikileaked’, en een mailwisseling met een voormalige Shell-collega die een bedrijf begon in militaire drones kwam dankzij Anonymous op straat te liggen. ‘Ik heb aan de lijve ondervonden hoe vervelend het is als je privacy wordt geschonden.’

Naast cyberdreiging is terrorisme het belangrijkste terrein van Signpost Six van Elsine van Os. Ook daar wordt psychologie steeds belangrijker. ‘Om signalen van radicalisering te identificeren en dreigingen te analyseren is kijken naar menselijk gedrag essentieel.

Source: fd.nl 

Leave a Comment

Your email address will not be published.